ŞİDDETİN TANIMI

Şiddet son yıllarda dünyanın pek çok ülkesinde üzerinde en çok konuşulan olgulardan biri olmasına karşın, tanımı konusunda anlaşmazlıklar halen sürmektedir. Literatür incelendiğinde birbirine benzeyen ve farklılaşan çeşitli tanımların yapıldığı görülmektedir. Olweus'a (1999) göre şiddet, bir kimsenin fiziksel olarak ya da bir nesne kullanarak diğer bir bireyi göreceli olarak ciddi sayılabilecek biçimde yaralaması ya da zarar vermesidir. Olweus'a göre şiddetin ana unsurları fiziksel gücü kullanmaya dayanmaktadır. Görüldüğü gibi bu tanım, şiddeti fiziksel olarak zarar verici eylemler olarak görmekte, kişilerarası zarar verme ile sınırlı tutmaktadır.

Şiddeti oldukça kapsamlı biçimde ele alan Dünya Sağlık Örgütü ise şiddeti, fiziksel ya da psikolojik gücün bireyin kendisine, başka birine, bir gruba ya da topluluğa karşı yöneltilen, yaralama, ölüm, psikolojik zarar, gelişim bozukluğu ya da yoksun bırakmaya yol açma olasılığı büyük olan eylemlerin bilinçli olarak gerçekleştirilmesi ya da bu eylemlerde bulunmakla tehdit edilmesi olarak tanımlamaktadır (Gittins, 2005).

OKUL ŞİDDETİ

Şiddetin tanımında olduğu gibi okul şiddetinin tanımında farklılıklar vardır. Bu tanımları dar çerçevede tutanlar, verilen zararın daha çok fiziksel boyutlu olmasını ölçüt alırken (Olweus, 1999), konuyu daha geniş çerçevede ele alanlar zararın sadece fiziksel boyutlu olmasının zorunlu olmadığı görüşündedirler. Örneğin Steward ve Kelso'ya (1987) göre okul şiddeti, gençler arasında yaşanan kavga, atışma, çekişme, sözel ve fiziksel olarak saldırganca davranışlarda bulunmaktır.
Amerikan Okul Şiddetini Önleme Merkezi'nin tanımı da bu çerçevededir. Bu merkezin tanımına göre okulda şiddet; okulun eğitim misyonunu ihlal eden, güven ortamını tehdit eden, okuldaki kişilerin can ve mallarını hedef alan her tür yıkıcı ve bozucu saldırganca eylemlerdir (Center for the Prevention of School Violence, 2000). Bu tanıma göre okul şiddetinin bir ucunda bir öğenciyi küçük düşürüp aşağılama gibi görece masum sayılabilecek eylemler varken, diğer ucunda ölümle sonuçlanabilecek eylemler yer alır.

Tamım karmaşasına çözüm arayan Smith'e (2005) göre, tanımlara saplanıp kalmak yerine, ne yapılması gerektiğine odaklanmak daha önemlidir. Ona göre İspanyolca'da şiddetin tam tersi bir kavram olan "convivencia" yani "birlikte uyum içinde yaşama" bu sorunu çözer. Ona göre, okulda uyum içinde yaşamanın yollarını bulduğumuz takdirde, şiddet sorununu da çözmüş oluruz.

AKRAN ZORBALIĞI

Okul zorbalığı konusundaki ilk tanımın, bu konudaki ilk bilimsel çalışmaları başlatan Olweus (1978) tarafından yapıldığı bilinmektedir. Olweus çalışmalarının başlangıç yıllarında okul zorbalığını, bir grup tarafından yapılan şiddet anlamına gelen mobbing sözcüğü ile ifade etmiştir.

Süreç içerisinde Olweus tarafından yapılan tanımın irdelendiği ve farklı araştırmacılar tarafından kavramın farklı boyutlarının ön plana çıkarıldığı gözlenmektedir. Örneğin bazı araştırmacıların, tıpkı Olweus gibi, okul zorbalığının merkezine grup şiddetini koydukları (Pikas, 1975), bazılarının bireysel şiddeti önplana çıkardıkları (Lowenstein, 1978), diğerlerinin ise daha çok fiziksel saldırılara (Arora ve Thampson, 1987) odaklandıkları görülmektedir. Sonraki yıllarda kavramın daha da genişletildiği ve içine alay etme, dalga geçme, taciz etme ve grup dışına itip yalnızlaştırma gibi eylemlerin de katıldığı dikkati çekmektedir (Smith, 1991).

Akran zorbalığının pek çok tanımını göz önünde bulunduran Pişkin (2002) akran zorbalığını aşağıdaki gibi tanımlamaktadır:

Okul zorbalığı, bir ya da birden çok öğrencinin kendilerinden daha güçsüz öğrencileri kasıtlı ve sürekli olarak rahatsız etmesiyle sonuçlanan ve kurbanın kendisini koruyamayacak durumda olduğu bir saldırganlık türüdür. Okul zorbalığı, tekme atma, tokat vurma, itme, çekme gibi fiziksel; sataşma, alay etme, dalga geçme, kızdırma, hoşa gitmeyen isim takma, küçük düşürücü sözler söyleme gibi sözel; dedikodu ve söylenti çıkarıp yayma, arkadaş grubundan dışlayarak yalnızlığa terk etme gibi dolaylı ya da para veya diğer eşyalarını zorla alma, almakla tehdit etme, eşyalarına zarar verme gibi davranışsal olarak ortaya çıkabilir.

Yararlanılan Kaynaklar

Arora, C. M., & Thampson, D. A. (1987). Defining bullying for a secondary school. Education and Child Psychology, 4 (3-4), 110-120.
Center for the Prevention of School Violence. (2000). Testimony of the Center for the Prevention of School Violence on A vision for safer schools. http://www.ncdjjdp.org/cpsv/Acrobatfiles/testimony.pdf web sitesinden 10.10.2006 tarihinde alınmıştır.
Gittins, C. (2005). Children and Violence. Europe and Violence in Schools - How to Make a Difference A Handbook. Action Programme Children and Violence. Council of Europe.
Lowenstein, L. F. (1978). Who is the bully?. Bulletin of the British Psychological Society, 31, 147-149.
Olweus, D. (1978). Aggression in the schools: Bullies and whipped boys. Washington, DC: Hemisphere Press (Wiley).
Olweus, D. (1999a). Sweden. In P. K. Smith, Y. Morita, J. Junger-Tas, D. Olweus, R. Catalano & P. Slee (Eds.), The nature of school bullying: A cross national perspective (pp. 7-27). London and New York: Routledge.
Pikas, A. (1975). Treatment of mobbing in schools: Principles for and the results of an anti-mobbing group. Scandinavian Journal of Education Research, 19, 1-12.
Pişkin, M. (2002). Okul zorbalığı: Tanımı, türleri, ilişkili olduğu faktörler ve alınabilecek önlemler. Kuram ve Uygulamada Eğitim Bilimleri / Educational Sciences: Theory & Practice, 2(2), 531-562.
Smith, P. K. (1991). The silent nightmare: Bullying and victimisation in school peer groups. The Psychologist: Bulletin of the British Psychological Society, 4, 243-246.
Smith, P.K. (2005). Tackling Violence in Schools: A European Perspective. İçinde: Chris Gittins (Ed.). Children and Violence. Europe and Violence in Schools - How to Make a Difference A Handbook. (s.5-22). Council of Europe.
Steward, R. B. ve Kelso, J. (1987). A two-year follow-up of boys with aggressive conduct disorder. Psychopathology, 20, 296-304.